Jak sprawdzić zasilacz w PC? Kompletny poradnik krok po kroku.

W dzisiejszym poradniku skupimy się na jednym z kluczowych, a często niedocenianych komponentów każdego komputera PC zasilaczu. Dowiesz się, jak krok po kroku zdiagnozować jego sprawność, niezależnie od tego, czy masz do czynienia z subtelnymi objawami, czy z całkowitym brakiem reakcji maszyny. Moim celem jest dostarczenie Ci praktycznych narzędzi i wiedzy, abyś mógł samodzielnie ocenić stan swojego PSU i podjąć świadome decyzje dotyczące dalszych działań.

Pierwsze sygnały awarii zasilacza w komputerze

Zanim przejdziemy do konkretnych metod diagnostycznych, warto poznać sygnały, które mogą wskazywać na problemy z zasilaczem. Często użytkownicy ignorują te symptomy, przypisując je innym komponentom, co może prowadzić do dalszych uszkodzeń. Z mojego doświadczenia wynika, że szybka identyfikacja problemu z PSU może zaoszczędzić wiele nerwów i pieniędzy.

• Komputer w ogóle się nie uruchamia: To najbardziej oczywisty symptom. Naciskasz przycisk zasilania, a komputer nie reaguje zero wentylatorów, zero dźwięków, zero światełek. To często znak, że zasilacz nie dostarcza żadnego prądu.
• Nagłe, losowe restarty lub wyłączanie się komputera: Dzieje się tak zwłaszcza pod obciążeniem, na przykład podczas intensywnej sesji grania czy renderowania wideo. Zasilacz nie jest w stanie utrzymać stabilnego napięcia, co prowadzi do awaryjnego wyłączenia systemu.
• Komputer uruchamia się, wentylatory działają, ale na ekranie nie ma obrazu (tzw. "czarny ekran"): Wentylatory mogą się kręcić, diody świecić, ale na monitorze panuje ciemność. Może to oznaczać, że zasilacz nie dostarcza odpowiedniego napięcia do karty graficznej lub płyty głównej.
• Niestabilna praca systemu operacyjnego, błędy "blue screen" (BSOD): Jeśli system często się zawiesza, pojawiają się niebieskie ekrany śmierci, a Ty wykluczyłeś problemy z oprogramowaniem czy sterownikami, winowajcą może być niestabilne zasilanie.
• Dziwne dźwięki dochodzące z wnętrza obudowy: Piszczenie, buczenie, cykanie cewek (tzw. "coil whine") to często oznaka, że komponenty w zasilaczu pracują pod zbyt dużym obciążeniem lub są na skraju awarii.
• Zapach spalenizny lub dym wydobywający się z komputera: To bardzo poważny sygnał, którego absolutnie nie wolno ignorować. Natychmiast odłącz komputer od zasilania! Może to oznaczać uszkodzenie kondensatorów lub innych elementów w zasilaczu.
• Problemy z działaniem podłączonych urządzeń USB: Jeśli myszka, klawiatura czy zewnętrzne dyski USB losowo się rozłączają, a porty USB nie działają stabilnie, może to świadczyć o niewystarczającym lub niestabilnym zasilaniu.

Jak sprawdzić zasilacz bez wyjmowania z obudowy

Zanim zdecydujesz się na demontaż zasilacza, co dla wielu osób może być stresujące, istnieje kilka metod diagnostycznych, które możesz przeprowadzić bez wyjmowania go z obudowy komputera. Są one mniej inwazyjne i pozwalają na wstępną ocenę sytuacji.

Wykorzystaj oprogramowanie do monitorowania napięć

Jednym z najprostszych sposobów na wstępną diagnozę jest użycie specjalistycznego oprogramowania. Programy takie jak HWiNFO64 czy HWMonitor to moi stali towarzysze w diagnostyce. Pozwalają one na odczytywanie napięć na kluczowych liniach zasilacza (+12V, +5V, +3.3V) w czasie rzeczywistym. Pamiętaj jednak, że te odczyty są często raportowane przez czujniki na płycie głównej i mogą nie być w 100% precyzyjne, ale dają dobry pogląd na ogólną stabilność. Co powinno Cię zaniepokoić? Szukaj znaczących wahań napięć. Zgodnie z normą ATX, dopuszczalne odchylenia napięć wynoszą +/- 5% dla linii +12V, +5V i +3.3V. Oznacza to, że linia +12V powinna mieścić się w zakresie od 11.4V do 12.6V. Jeśli widzisz wartości poza tym zakresem, zwłaszcza pod obciążeniem, jest to silny sygnał, że zasilacz ma problemy z utrzymaniem stabilnego napięcia.

Test obciążeniowy w OCCT i weryfikacja w grach

Aby sprawdzić, jak zasilacz radzi sobie pod obciążeniem, polecam przeprowadzić testy stabilności. Program OCCT jest do tego celu idealny, ponieważ oferuje dedykowany test PSU, który maksymalnie obciąża zarówno procesor, jak i kartę graficzną, zmuszając zasilacz do pracy na wysokich obrotach. Podczas takiego testu obserwuj napięcia w HWiNFO64. Jeśli komputer się wyłączy, zrestartuje lub napięcia drastycznie spadną, masz praktycznie pewność, że zasilacz jest winowajcą. Nie zawsze jednak trzeba sięgać po specjalistyczne narzędzia. Praktyczna weryfikacja działania zasilacza podczas intensywnych sesji w grach lub benchmarkach również może dostarczyć cennych informacji. Jeśli komputer działa stabilnie podczas przeglądania internetu, ale nagle się wyłącza lub restartuje w wymagającej grze, to bardzo mocna wskazówka, że zasilacz nie jest w stanie dostarczyć wystarczającej mocy lub stabilnego napięcia, gdy komponenty potrzebują jej najwięcej. To jest często punkt, w którym słabsze PSU kapitulują.

Sprawdzanie zasilacza po wymontowaniu z komputera

Jeśli wstępna diagnostyka programowa nie przyniosła jednoznacznych wyników lub komputer w ogóle się nie uruchamia, kolejnym krokiem jest wyjęcie zasilacza z obudowy. Pamiętaj, aby przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac odłączyć komputer od zasilania i odczekać kilka minut, aby kondensatory w zasilaczu mogły się rozładować. Bezpieczeństwo przede wszystkim!

Metoda "na spinacz": awaryjny rozruch zasilacza

Metoda "na spinacz" to klasyk wśród domowych diagnostów. Pozwala ona sprawdzić, czy zasilacz w ogóle się uruchamia i czy jego wentylator zaczyna się kręcić. Nie powie Ci to nic o stabilności napięć, ale jest to podstawowy test funkcjonalności. Jeśli zasilacz nie startuje nawet w ten sposób, masz pewność, że jest uszkodzony. Oto jak bezpiecznie przeprowadzić ten test:

1. Odłącz zasilacz od wszystkich komponentów komputera: Upewnij się, że zasilacz jest całkowicie odłączony od płyty głównej, karty graficznej, dysków i innych urządzeń.
2. Przygotuj spinacz biurowy lub kawałek drutu: Rozegnij spinacz tak, aby uzyskać kształt litery "U".
3. Zlokalizuj 24-pinową wtyczkę ATX: To największa wtyczka wychodząca z zasilacza.
4. Zewrzyj odpowiednie piny: Włóż jeden koniec spinacza do otworu z zielonym przewodem (PS_ON), a drugi koniec do otworu z dowolnym czarnym przewodem (GND). Zielony przewód zazwyczaj znajduje się obok zatrzasku wtyczki.
5. Podłącz zasilacz do gniazdka sieciowego: Po upewnieniu się, że spinacz jest stabilnie osadzony, podłącz kabel zasilający do zasilacza i do gniazdka.
6. Obserwuj wentylator: Jeśli zasilacz jest sprawny (przynajmniej w podstawowym zakresie), jego wentylator powinien zacząć się kręcić.

Jeśli wentylator ruszy, oznacza to, że obwód startowy zasilacza działa prawidłowo. Niestety, jak wspomniałem, to nie gwarantuje, że zasilacz dostarcza stabilne napięcia pod obciążeniem. Może to jednak wykluczyć całkowitą awarię obwodu rozruchowego. Jeśli wentylator nie drgnie, zasilacz jest z pewnością uszkodzony i wymaga wymiany.

Pomiar multimetrem: najdokładniejsza diagnoza

Dla mnie, jako eksperta, pomiar multimetrem to najdokładniejsza metoda domowej diagnostyki zasilacza. Pozwala on na precyzyjne sprawdzenie napięć na poszczególnych liniach i porównanie ich z normami ATX. Wymaga to jednak pewnej ostrożności i podstawowej wiedzy o obsłudze multimetru. Wybierz multimetr cyfrowy i ustaw go na pomiar napięcia stałego (DCV) w zakresie 20V. Czerwona sonda multimetru służy do pomiaru napięcia, a czarna do uziemienia (GND). Pamiętaj, aby podczas pomiarów nie dopuścić do zwarcia pinów wtyczek. Oto jak mierzyć napięcie na kluczowych wtyczkach:

1. Test "na spinacz" (jak opisano powyżej): Uruchom zasilacz "na spinacz", aby wentylator się kręcił.
2. Pomiar na wtyczce ATX 24-pin:
   • Podłącz czarną sondę multimetru do dowolnego czarnego przewodu (GND).
   • Czerwoną sondą dotykaj kolejno pinów z kolorowymi przewodami:
     • Żółty (+12V): Powinien wskazywać od 11.4V do 12.6V.
     • Czerwony (+5V): Powinien wskazywać od 4.75V do 5.25V.
     • Pomarańczowy (+3.3V): Powinien wskazywać od 3.135V do 3.465V.
     • Fioletowy (+5VSB - Standby): Powinien wskazywać od 4.75V do 5.25V.
     • Niebieski (-12V): Powinien wskazywać od -10.8V do -13.2V (dopuszczalne odchylenie +/- 10%).
3. Pomiar na wtyczce EPS 8-pin (dla CPU):
   • Podłącz czarną sondę do czarnego przewodu (GND).
   • Czerwoną sondą dotknij żółtych przewodów (+12V). Powinny wskazywać od 11.4V do 12.6V.
4. Pomiar na wtyczce PCIe 6/8-pin (dla GPU):
   • Podłącz czarną sondę do czarnego przewodu (GND).
   • Czerwoną sondą dotknij żółtych przewodów (+12V). Powinny wskazywać od 11.4V do 12.6V.

Poniżej przedstawiam tabelę norm ATX, która pomoże Ci zinterpretować wyniki pomiarów. Pamiętaj, że odchylenia powyżej 5% (dla -12V powyżej 10%) są niebezpieczne i świadczą o problemach z zasilaczem. Napięcia znacząco odbiegające od normy mogą uszkodzić inne komponenty komputera.

Tester zasilaczy: najprostsze rozwiązanie problemu?

Dla osób, które nie czują się pewnie z multimetrem lub po prostu szukają szybkiego i bezpiecznego rozwiązania, dedykowany tester zasilaczy komputerowych jest strzałem w dziesiątkę. To narzędzie, które w ostatnich latach zyskało na popularności i moim zdaniem jest doskonałą opcją dla większości użytkowników domowych.

Jak działa cyfrowy tester PSU i dlaczego ułatwia życie?

Cyfrowy tester zasilaczy komputerowych to niewielkie, ale bardzo praktyczne urządzenie. Działa on na zasadzie podłączenia poszczególnych wtyczek zasilacza (ATX 24-pin, EPS 4/8-pin, PCIe 6/8-pin, SATA, Molex) bezpośrednio do testera. Na wbudowanym wyświetlaczu LCD natychmiast pojawiają się odczyty napięć dla każdej linii. Co więcej, większość testerów sygnalizuje dźwiękowo lub wizualnie, jeśli wykryje napięcia poza dopuszczalnymi normami. Jest to najprostsza i najbezpieczniejsza metoda diagnostyki dla początkujących użytkowników, ponieważ eliminuje ryzyko zwarcia i nie wymaga interpretacji wyników z multimetru.

Podłączanie i odczytywanie wyników z testera

Obsługa testera jest intuicyjna i nie powinna sprawić problemów.

1. Odłącz zasilacz od komputera: Upewnij się, że zasilacz jest całkowicie odłączony od wszystkich komponentów.
2. Podłącz wtyczkę ATX 24-pin: To podstawowa wtyczka, którą zawsze podłączamy jako pierwszą do testera.
3. Podłącz kabel zasilający do zasilacza i gniazdka: Zasilacz uruchomi się, a tester automatycznie zacznie wyświetlać napięcia.
4. Odczytaj napięcia: Na wyświetlaczu LCD zobaczysz wartości dla linii +12V, +5V, +3.3V, +5VSB oraz -12V. Porównaj je z normami ATX.
5. Podłącz pozostałe wtyczki (opcjonalnie, ale zalecane): W zależności od modelu testera, możesz podłączyć również wtyczki EPS (CPU), PCIe (GPU), SATA i Molex, aby sprawdzić ich napięcia. Niektóre testery mają dedykowane porty dla każdej z tych wtyczek.
6. Zwróć uwagę na sygnały błędów: Jeśli tester wykryje nieprawidłowe napięcie, zazwyczaj wyda sygnał dźwiękowy lub wyświetli komunikat o błędzie (np. "LL" dla zbyt niskiego napięcia, "HH" dla zbyt wysokiego).

Porównanie metod: kiedy wybrać program, a kiedy miernik?

Każda z omówionych metod ma swoje zalety i wady. Wybór odpowiedniej zależy od Twojego poziomu zaawansowania, dostępnych narzędzi i precyzji, jakiej potrzebujesz.

Przeczytaj również: DualSense PC Bluetooth: Jak podłączyć i grać bez problemów?

Zasilacz sprawdzony: co dalej z komputerem?

Po przeprowadzeniu diagnostyki zasilacza, staniesz przed dwoma możliwymi scenariuszami. Ważne jest, aby wiedzieć, jak postąpić w każdej z tych sytuacji, aby skutecznie rozwiązać problem lub uniknąć go w przyszłości.

Wyniki w normie, a problem nadal występuje

Jeśli wszystkie testy zasilacza wskazują, że jest on sprawny, a Twój komputer nadal sprawia problemy, oznacza to, że winowajcą jest inny komponent. Nie zniechęcaj się! Diagnostyka komputera to często proces eliminacji. Z mojego doświadczenia wynika, że następne w kolejności do sprawdzenia są:

• Pamięć RAM: Często niestabilność systemu, BSOD-y i brak obrazu mogą być spowodowane uszkodzonymi modułami RAM. Spróbuj uruchomić komputer z jednym modułem lub przetestuj je programem MemTest86.
• Karta graficzna: Brak obrazu, artefakty na ekranie, restarty podczas grania to typowe objawy problemów z GPU. Jeśli masz zintegrowaną kartę graficzną, spróbuj uruchomić komputer bez dedykowanej karty.
• Płyta główna: Uszkodzona płyta główna może objawiać się na wiele sposobów od problemów z uruchamianiem po niestabilność. Niestety, jej diagnostyka jest trudniejsza.
• Procesor (CPU): Rzadziej ulega awarii, ale uszkodzony CPU również może powodować brak uruchamiania lub niestabilność.
• Okablowanie: Sprawdź, czy wszystkie kable zasilające i sygnałowe są prawidłowo podłączone i nie są uszkodzone. Luźne połączenie może symulować problemy z zasilaczem.

Wybór nowego zasilacza po awarii

Jeśli diagnostyka potwierdziła, że Twój zasilacz jest uszkodzony, nadszedł czas na wybór nowego. To bardzo ważna decyzja, ponieważ dobry zasilacz to podstawa stabilnego i bezpiecznego działania całego komputera. Nie warto na nim oszczędzać. Oto kluczowe aspekty, na które zwracam uwagę przy wyborze PSU:

• Wymagana moc: To absolutna podstawa. Zawsze wybieraj zasilacz z zapasem mocy, szczególnie jeśli masz nowoczesną, mocną kartę graficzną (np. NVIDIA GeForce RTX 40xx czy AMD Radeon RX 7xxx). Te karty mają często duże skoki poboru mocy, które mogą przeciążyć słabsze PSU. Zalecam sprawdzenie rekomendacji producenta karty graficznej i dodanie około 100-150W zapasu.
• Certyfikat 80 Plus: Ten certyfikat oznacza sprawność energetyczną zasilacza. Im wyższy poziom (Bronze, Gold, Platinum, Titanium), tym zasilacz jest bardziej efektywny, mniej energii zamienia się w ciepło i jest zazwyczaj lepiej wykonany. 80 Plus Gold to obecnie rozsądne minimum dla większości zestawów.
• Standard ATX 3.0 i złącze 12VHPWR: Jeśli planujesz zakup najnowszych kart graficznych (np. RTX 4070 Ti SUPER i wyżej), zasilacz zgodny ze standardem ATX 3.0 i wyposażony w natywne złącze 12VHPWR (lub 12V-2x6) jest bardzo pożądany. Zapewnia on lepsze zarządzanie mocą i eliminuje potrzebę używania przejściówek, które w przeszłości bywały źródłem problemów. Upewnij się, że złącze jest prawidłowo i mocno podłączone, aby uniknąć przegrzewania.
• Marka i opinie: Stawiaj na sprawdzonych producentów. Na polskim rynku dużą popularnością i uznaniem cieszą się takie marki jak Seasonic, Corsair, be quiet!, Endorfy (dawniej SilentiumPC) i Cooler Master. Zawsze warto sprawdzić recenzje i testy wybranego modelu.
• Gwarancja: Długa gwarancja (5-10 lat) to znak, że producent wierzy w jakość swojego produktu.